Podczas gdy Technics SP-10 MkII i jego pochodne były sprzedawane w dziesiątkach tysięcy egzemplarzy, Sony PS-X9 wyprodukowano jedynie w kilkuset sztukach między 1977 a 1984 rokiem — niektórzy podają zaledwie dwa tysiące egzemplarzy. Ceny powyżej 10 000 euro na rynku wtórnym świadczą o rzadkości gramofonu, ale też o tym, jak bardzo jest pożądany.

Porównanie z Technics SL-1000 MkIIP — prawdopodobnie najbliższym rywalem PS-X9 — jest pouczające. W bezpośrednim teście odsłuchowym przeprowadzonym przez Inner Magazines, z użyciem wkładki mono MC EMT OFD25 na nagraniach jazzowych, oba urządzenia doskonale przekazywały rytm muzyki, jej precyzję i ciągłość — cechy kluczowe dla jazzu. Recenzent przypisał wszelkie różnice brzmieniowe nie samym gramofononom, lecz użytym ścieżkom sygnałowym: Technics był podłączony bezpośrednio do dedykowanego phono stage’u, podczas gdy sygnał Sony był pobierany z wbudowanego korektora RIAA.

Wniosek był jednoznaczny: nic nie zmienia faktu, że PS-X9 mógłby z powodzeniem znaleźć się wśród dziesięciu najlepszych gramofonów zbudowanych przed rokiem 2000.

Paradoks nazewnictwa

Jednym z bardziej zabawnych przypisów w historii obu urządzeń jest świadome odwrócenie własnych konwencji nazewniczych Sony. W taksonomii produktowej firmy prefiks „TTS” oznaczał profesjonalne napędy — mechanizmy talerzy dostarczane nadawcom i studiom bez podstaw. Prefiks „PS-X”, przeciwnie, był stosowany do dopracowanych produktów konsumenckich. Sony odwróciło te oznaczenia dla swoich dwóch flagowych maszyn: PS-X9, mimo że jest profesjonalnym urządzeniem nadawczym, otrzymał prefiks konsumencki; TTS-8000, skoncepcjonowany jako audiofilski produkt domowy, otrzymał oznaczenie profesjonalne. Można się zastanawiać, dlaczego Sony wybrało konsumencki tag (PS-X) dla swojego profesjonalnego talerza i profesjonalny tag dla audiofliskiego (TTS) — to typowe Sony.

Zamieszanie nie było jedynie kosmetyczne. TTS-8000 jest dziś powszechnie uważany za drugi najlepszy gramofon Sony — pierwsze miejsce należy do PS-X9, przeznaczonego dla studiów. Ale ten drugi poradził sobie znakomicie, balansując między rynkami domowym i profesjonalnym.

Obecność na rynku i dostępność

Oba urządzenia były sprzedawane przede wszystkim w Japonii. Niewielka ich liczba trafiła na eksport — Wielka Brytania otrzymała pewną partię tych gramofonów. Dostępność w Ameryce Północnej była minimalna. Ta koncentracja geograficzna częściowo wyjaśnia, dlaczego oba urządzenia pozostawały przez dekady stosunkowo mało znane w kręgach audiofilskich poza Japonią — zwyczajnie nie były recenzowane w głównej zachodniej prasie hi-fi w czasie swoich serii produkcyjnych.

Rzadkość, którą to stworzyło, działa na korzyść obu maszyn na rynku wtórnym. TTS-8000 w dobrym stanie z oryginalną podstawą TB-2000 — samą w sobie rzadką konfiguracją — osiąga ceny w przedziale 2 500–4 000 funtów na rynku brytyjskim. Egzemplarze PS-X9, gdy się w ogóle pojawiają, rutynowo przekraczają 10 000 euro w Europie, co odzwierciedla zarówno reputację brzmieniową, jak i skrajną rzadkość dostępnych egzemplarzy.

Dobór ramion i wkładek

Bazy ramion SBMC w TTS-8000 były najczęściej wycinane pod ramiona SME i to połączenie pozostaje historycznie najbardziej właściwe. SME 3009 i SME 3012 są naturalnymi towarzyszami, choć wydajność silnika jest w pełni zdolna do obsługi znacznie bardziej zaawansowanych ramion — SME IV lub V, Reed, Jelco SA-750D, czy vintage SAEC WE-308 pojawiają się regularnie na egzemplarzach w obiegu dzisiaj.

Dla PS-X9 zintegrowane ramię PUA-9 jest prawdziwym instrumentem wysokiej klasy i zasługuje na poważne traktowanie, a nie natychmiastową wymianę. Zostało zaprojektowane jako element systemu, z wewnętrznym okablowaniem i geometrią zoptymalizowaną pod wkładkę XL-55 Pro. Niemniej jednak złącze ramienia przyjmuje standardowe headshelle, a maszyna dobrze reaguje na wkładki takie jak Ortofon SPU Classic, Denon DL-103R czy Audio-Technica AT-OC9 — wszystkie mają charakterystyki podatności i masy odpowiednie dla efektywnej masy PUA-9.

Wskazówki serwisowe

Oba urządzenia zbliżają się do pięćdziesięciu lat istnienia i kilka kwestii wymaga uwagi potencjalnego nabywcy.

System X-Tal Lock w obu urządzeniach zależy od integralności paska ferrytowego z barytu namagnesowanego na zewnętrznym obrzeżu talerza. Magnetyczny nadruk na zewnętrznym obrzeżu talerza musi pozostać nienaruszony: w innym przypadku system X-Tal Lock nie będzie działał poprawnie, a blokowanie prędkości stanie się nieregularne — i stan ten jest nienaprawialny. Inspekcja obrzeża w mocnym świetle przed zakupem jest obowiązkowa.

Kondensatory elektrolityczne w układach servo i audio powinny być traktowane jako kandydaci do wymiany w każdym egzemplarzu, który nie był niedawno serwisowany. Kondensatory stosowane w japońskiej elektronice końca lat 70. były wysokiej jakości, ale dziś znacznie przekroczyły swój projektowy okres żywotności.

Mata OL-2K wypełniona olejem w TTS-8000 z czasem może rozwijać nieszczelności. Maty zastępcze są rzadkie; zalecane jest staranne sprawdzenie spodu i przechowywanie w poziomie. Kilku właścicielom udało się pozyskać odpowiednie materiały i samodzielnie wykonać zamienniki.

Zawieszenie transformatora w TTS-8000 używa trzech amortyzatorów sprężynowych z gumowymi obręczami. Duży transformator zawieszony jest na trzech sprężynach z elastycznymi gumowymi obwódkami, a dolna pokrywa jest tłumiona materiałem przypominającym bitum — nic z tego nie dzwoni ani nie rezonuje. Gumowe obwódki mogą z czasem degradować; w prawidłowo konserwowanym egzemplarzu pozostają skuteczne i powinny być chronione.

Dziedzictwo

TTS-8000 i PS-X9 zajmują specyficzne i niezwykłe miejsce w historii reprodukcji dźwięku z nagrań. Nie były najlepiej sprzedającymi się gramofonami Sony — to wyróżnienie należy do serii SL. Nie były też najbardziej efektownymi wizualnie — nie mają chromowo-orzechowego blasku Pioneera Exclusive ani przytłaczającej masy Micro Seiki SX-8000. Reprezentują natomiast coś rzadszego: spójną wizję inżynierską, realizowaną bez kompromisów od pierwszej zasady do gotowego obiektu.

Silnik BSL, układ servo Magnedisc, materiał podstawy SBMC, kwarcowe odniesienie prędkości — żaden z tych elementów nie był marketingowym wynalazkiem ani kosmetycznym wyróżnikiem. Każdy rozwiązywał prawdziwy problem inżynierski w rygorystyczny i oryginalny sposób. Fakt, że oba urządzenia pozostają brzmienio konkurencyjne z gramofonami budowanymi dziś, pięćdziesiąt lat po ich wprowadzeniu na rynek, jest najbardziej przekonującym dostępnym argumentem za jakością tego myślenia.

Sony ostatecznie wycofało się z poważnej produkcji gramofonów w połowie lat 80., gdy przejście na CD zrestrukturyzowało priorytety firmy. Nigdy nie wróciło do tej klasy ambicji w domenie analogowej. TTS-8000 i PS-X9 stoją zatem jako jednocześnie osiągnięcie i epitafium — szczytowy punkt korporacyjnej kultury inżynierskiej, która przez chwilę wierzyła — z pełnym instytucjonalnym zaangażowaniem — że najdoskonalsze możliwe odtwarzanie rowka winylowego jest problemem wartym rozwiązania za każdą cenę.

Było. I nadal pozostaje.